Toekomst van CHwapi-ziekenhuis wordt concreter

Fase 2 van de werken op de enige site in Doornik

De bouwwerf op de site Union van het CHwapiziekenhuis in Doornik is de tweede fase ingegaan, namelijk uitbreiding van het ziekenhuis met nieuwbouw. In dit artikel ligt de focus op drie aspecten die daarbij worden gehanteerd en belangrijk zijn voor de toekomst: functionele modulariteit, vermindering van de CO2-voetafdruk en artificiële intelligentie.

Ter herinnering: het Centre Hospitalier de Wallonie picarde (CHwapi) heeft een lange geschiedenis van fusies en reorganisaties (zie Hospitals.be n°4/2015). In 2015 was de activiteit geconcentreerd op 4 sites: Union, Dorcas, Notre-Dame en IMC. De langetermijndoelstelling is echter om alle ziekenhuisactiviteiten samen te brengen op één enkele site, de Union.

Van 2015 tot 2017 heeft fase 1 van de werf – op de site Union – het mogelijk gemaakt om een deel van het gebouw te renoveren, met name het voormalige burgerlijk ziekenhuis van het OCMW: het werd volledig herontworpen en ingericht met meer verticale zorgeenheden. Tegelijkertijd werd een nieuw gedeelte toegevoegd aan het gerenoveerde gebouw voor acute geneeskunde, spoedgevallen, intensieve zorgen, het operatieblok en de moeder-kindpool.

Een nieuwe ontvangsthal en een ondergrondse parking met ingang via de rue des Sports sloten deze fase 1 af.

De voortgang van de werken

"Parallel aan fase 1 zijn we begonnen met het ontwikkelen van de bouwvergunning en het dossier van fase 2 die de uitbreiding van de bestaande gebouwen op de site Union betreft", legt Simon Cuvelier uit van het architectenbureau Archipelago.

Op de sokkel zullen twee driehoekige gebouwen worden gebouwd die geriatrische zorg- en revalidatie-eenheden zullen herbergen. Het geheel zou operationeel moeten zijn tegen 2025. In de loop van 2021 werd een groot gat gegraven om ondergronds een parking voor 1.200 auto's aan te leggen.

Sur le socle seront construits deux bâtiments en forme de triangle qui hébergeront des unités de soins gériatriques et de revalidation. Le tout devrait être opérationnel à l’horizon 2025. Courant 2021, un grand trou a été creusé pour aménager en sous-terrain un parking pour 1.200 voitures.

Bovenal licht

De hoofdingang van het ziekenhuis – momenteel gelegen in de rue des Sports – zal worden verplaatst naar de sokkel van de consultaties en de daghospitalen. Wanneer iemand met de auto aankomt via een van de twee parkeerniveaus, zal hij toegang krijgen tot een nieuwe esplanade voor zachte mobiliteit, van waaruit hij zich kan richten naar ofwel de algemene hoofdingang, ofwel naar een rechtstreekse ingang voor dialyse.

Deze esplanade die de nadruk legt op groene ruimtes heeft ook tot doel een plek van delen en uitwisseling te worden.

Een eerste driehoek zal voornamelijk de geriatrische zorgeenheden herbergen, de andere driehoek wordt gereserveerd voor neurologische en locomotorische revalidaties evenals voor psychiatrie. Wat betreft hun constructie, preciseert de architect: "We hebben gezocht naar zoveel mogelijk licht in het ziekenhuis. De driehoeken bieden de mogelijkheid om de buitenoppervlakken te maximaliseren om meer licht binnenin te hebben en vooral in de kamers."

Grote patio's zullen ook veel licht brengen, net als een glazen gevelmuur.

Een modulair ziekenhuis

Tot de troeven van het toekomstige ziekenhuis behoren de modulariteit op verschillende niveaus. Simon Cuvelier geeft ons enkele voorbeelden: "Er zullen geen consultatiebureaus meer zijn die toegewezen zijn aan een discipline of een arts. Elektronische schermen, geplaatst voor elke consultatie, zullen, volgens de planning, de naam van de arts en de specialiteit van de consultatie weergeven."

Om modulair te zijn, werd de binnenarchitectuur zo uniform mogelijk ontworpen. Als men bijvoorbeeld vaststelt dat de consultaties in orthopedie toenemen en die in pneumologie afnemen, zal orthopedie lokalen van pneumologie kunnen gebruiken omdat de basisuitrusting dezelfde is.

Deze functionele modulariteit zal ook toepasbaar zijn op de operatiezalen die zo polyvalent mogelijk zullen zijn. Er zullen "case"-karren zijn die al het steriel materiaal bevatten dat nodig is voor een bepaalde operatie. Dit maakt de opslag van materiaal in het operatiekwartier onnodig, net als het toewijzen van een zaal aan een specifieke specialiteit.

Modulair tot in de kamers

Om modulair te zijn, werd de binnenarchitectuur zo uniform mogelijk ontworpen

De modulariteit zal nog verder gaan met de hulp van informatica. Bij de ontvangst zal de patiënt worden uitgenodigd om een ticket te nemen; eenmaal ingeschreven, zal het programma hem vertellen waar hij zich moet melden en welke route hij moet volgen.

Grote schermen in de gangen zullen hem in staat stellen zich te oriënteren. De digitalisering van de bewegwijzering voor de oriëntatie van de patiënt maakt ook een vorm van flexibiliteit mogelijk. "De informatica maakt het mogelijk om hetzelfde routenummer te behouden, maar de locatie ervan in het gebouw te wijzigen, bijvoorbeeld bij een renovatie."

Meer algemeen is het gebouw ontworpen met behulp van grote plateaus en platen met zuilen om de 8 meter. Het technisch materiaal is ook identiek, of bijna, en op dezelfde sleutellocaties geplaatst. Zo kunnen over 10 of 20 jaar, wanneer de evolutie een volledige verandering van plateau vereist, alle binnenafwerkingen worden verwijderd en vervolgens kan een reconstructie plaatsvinden, terwijl de buitenschil en de interne structuur behouden blijven.

"Als je je verdiept in het buitenste deel van de driehoeken, merk je dat ze gebouwd zijn als een origami, met kleine gevouwen punten. Elk van deze punten komt overeen met een eenpersoonskamer of een tweepersoonskamer die gemaakt is in anderhalf punt. Merk op dat, aangezien de tweepersoonskamers niet veel gebruikt worden, ze gemakkelijk moduleerbaar zijn naar eenpersoonskamers",besluit Simon Cuvelier.

Het ecologische aspect

Door zijn activiteiten te centraliseren op één enkele site, in nieuwe en/of gerenoveerde gebouwen, heeft het CHwapi tot doel zijn CO2-uitstoot tegen 2024 met 20% te verminderen. Om dit te bereiken, hebben de verantwoordelijken het Lean & Green-labelprogramma als leidraad gekozen.

Dit Europese label kan worden verkregen "door de milieuimpact van uw organisatie te verminderen en uw eco-voorbeeldigheid aan te tonen door een vermindering van uw CO2-voetafdruk". Het programma moet betrekking hebben op ten minste 50% van de transport- en logistieke activiteiten. Tot nu toe is het CHwapi het enige ziekenhuis in België dat dit label heeft verkregen.

"Vorig jaar hebben we al kunnen aantonen dat we heel wat energie hebben bespaard en onze CO2-uitstoot hebben verminderd dankzij de toenemende concentratie van onze activiteiten op de enkele site"verduidelijkt Clément Lacroix. "In eerste instantie was het noodzakelijk om de CO2-uitstoot voor de verschillende afdelingen te berekenen en onze reductiemogelijkheden te bepalen."

Op het vlak van transport bijvoorbeeld, zal het feit dat we op één enkele site werken, het mogelijk maken om het aantal kilometers van externe leveranciers voor voedingsproducten, linnengoed, onderhoudsproducten, niet-steriele en steriele producten en de apotheek te verminderen. En wanneer de sites Notre-Dame en IMC gesloten worden, kunnen de interne pendeldiensten – geraamd op meer dan 260.000 km/jaar – worden geschrapt, wat zich zal vertalen in een vermindering van 3,16% van de CO2-uitstoot.

Energie besparen

"Anderzijds zal de vermindering van de CO2-uitstoot ook mogelijk zijn dankzij het energiebeheer in de nieuwe gebouwen. Dit zal efficiënter zijn door de te verwarmen oppervlakte te verminderen of door een airconditioningcircuit te installeren", vervolgt Clément Lacroix.

"We maken deel uit van een gemeenschap voor hernieuwbare energiebesparingen, Hospigreen, opgericht op initiatief van de intercommunale IDETA. In de praktijk gaat het om een samenkomst van grote energieverbruikers uit de regio, waaronder het CHwapi, die zich ertoe verbinden elektriciteit te verbruiken die lokaal wordt geproduceerd via hernieuwbare energiebronnen: windturbines en fotovoltaïsche panelen. Een eerste balans begin 2020 toont aan dat er besparingen konden worden gerealiseerd dankzij deze verbintenis."

Tegelijkertijd worden sinds 2018 696 fotovoltaïsche panelen gebruikt op de site Union (toekomstige enkele site). Dankzij de nieuwe constructies zal de productie van zonne-energie kunnen worden verdubbeld met 757 extra panelen tegen eind 2023. Met daarnaast de installatie van warmtepompen, de toename van de isolatie en groendaken, wordt de totale winst op het vlak van elektriciteitsverbruik geschat op 14,8%.

Andere acties om de CO2-voetafdruk te verminderen

Het CHwapi heeft tot doel zijn CO2-uitstoot tegen 2024 met 20% te verminderen

In het ziekenhuis werd een team genaamd Ecoteam samengesteld. "Het gaat om een groep medewerkers, uit verschillende beroepen, die samenkomen rond een gemeenschappelijke gevoeligheid voor ecologie. Ze zetten acties op om plastic afval te verminderen, afval beter te sorteren, verplaatsingen per fiets of via carpooling te bevorderen.

Ze werken momenteel aan een project dat gericht is op het verminderen van het plasticverbruik – de PET-flessen van 0,33 l, 1 l en 1,5 l in dit geval – om ze te vervangen door waterfonteinen die gevoed worden door het distributienetwerk en die in de verschillende gangen van het ziekenhuis zullen worden geplaatst. Dit zal een vermindering van het plasticverbruik van meer dan 4 ton per jaar vertegenwoordigen", besluit Clément Lacroix.

Kunstmatige intelligentie op de enkele site

Wat betreft de implementatie van kunstmatige intelligentie (AI) op medisch vlak en op het vlak van de infrastructuur, geven we respectievelijk het woord aan Dr. Stéphane Gillerot (Voorzitter van de Medische Raad van het CHwapi) en aan Simon Dezoomer (Diensthoofd van de cel Geïnformatiseerd Patiëntendossier van het CHwapi).

Medische kant

"In de toekomst zal de bijdrage van AI op medisch gebied voornamelijk betrekking hebben op hulp bij diagnose in het hele medisch-technische domein", legt Dr. Gillerot uit. De huidige opkomst betreft de anatomopathologie waar de microscoop wordt vervangen door de scanner. De gescande coupes worden gelezen door software die gebruik maakt van AI.

Zo kunnen pathologische cellen van gezonde cellen worden onderscheiden met een grotere finesse dan met het menselijk oog. Hetzelfde geldt voor het tellen van cellen in geval van kanker, bijvoorbeeld, AI zal het mogelijk maken om ze te tellen met behulp van bepaalde markers op een veel efficiëntere manier. Dit vertegenwoordigt een grote stap voorwaarts voor alles wat met diagnose te maken heeft.

"De efficiëntie en reproduceerbaarheid van de anatomopathologie zullen veel beter zijn. We wensen ook de bijdrage van AI te concretiseren in een ander domein, namelijk radiodiagnose: het zoeken naar extreem kleine beelden die onmogelijk met het blote oog te realiseren zijn vanwege het zeer grote volume. AI kan de beelden sorteren om de meest interessante voor de arts terug te vinden. Deze twee toepassingen zullen zeker in de nieuwe structuur worden ingevoerd en andere zullen zich daarna ontwikkelen."

Infrastructuurkant

De toepassing van AI aan de infrastructuurkant maakt met name deel uit van de bevoegdheid van de IT-afdeling waarin Simon Dezoomer werkt. "Een van de projecten die we in het nieuwe gebouw willen opzetten, is dat van intelligente robots: autonome robots die het mogelijk maken om linnengoed, maaltijden, medicijnen of meer algemeen voorraden naar de eenheden te vervoeren. Een ander project dat nog bestudeerd wordt, betreft alles wat met oriëntatie van de patiënt te maken heeft met een barcodelezing en interactieve bewegwijzering in de gangen om hem te kunnen begeleiden."

Reeds aanwezig in het nieuwe gebouw, meer specifiek in de geriatrie, maakt een valsysteem met behulp van camera's het mogelijk om de bewegingen van de patiënt te volgen met respect voor zijn privacy. In geval van een val van de patiënt wordt een alarm geactiveerd.

Een ander project in overweging dat gebruik maakt van AI, beoogt oplossingen te vinden voor het brancarderen. Een geolocalisatie zou, afhankelijk van de vraag, het mogelijk maken om de dichtstbijzijnde brancardier te vinden om een patiënt over te nemen. Voor de patiënt en het personeel zou dit een vermindering van de wachttijd voor patiënten en minder af te leggen afstand voor de brancardiers mogelijk maken.

Ten slotte wordt ook een project voor afvalbeheer – met automatische sortering via chips op de zakken – bestudeerd.

IT-kant

Op IT-niveau is een veel performanter antivirussysteem al functioneel. In plaats van alleen bestanden te analyseren, maakt dit systeem gebruik van bewakingssoftware, agenten op de terminals, geïntegreerd machinaal leren en geavanceerde AI om verdacht gedrag te identificeren en te behandelen voordat het als gevaarlijk wordt herkend.

"Bij de bouw van het gebouw moet bijzondere aandacht worden besteed aan de juiste dimensionering van de IT-installaties, aangezien alle toepassingen die AI gebruiken verbruikers van IT-middelen zijn. Dit impliceert een hele reeks elementen die voorzien moeten worden in de muren en de serverruimtes. Er moet rekening worden gehouden met de doorgang van leidingen in de verschillende lokalen voor netwerkkabels. De medewerkers die de gegevens invoeren, moeten beschikken over IT-oplossingen die correct werken. De hele uitdaging van de IT van de enkele site zal zijn om de meeste processen te kunnen digitaliseren die gegevens zullen genereren. Deze kunnen gebruikt worden in AI in zeer brede domeinen", verduidelijkt Simon Dezoomer.

Echter, zonder kristallen bol is het onmisbaar om een goed toekomstbeeld te hebben: het gebouw zal tientallen jaren worden gebruikt en de dimensionering moet het mogelijk maken om de verschillende technologische evoluties te ondersteunen die zich zullen aftekenen. De innovatieve technologieën van vandaag zullen niet die van morgen zijn. Met andere woorden, het is nodig om nu te anticiperen op wat morgen de norm zal worden.