Greening the Brussels healthcare sector
Michelle Cooreman
Journalist medische sector
Maï Shafei
Coördinator Greening the Brussels Healthcare
De gezondheidszorgsector kan niet bij de pakken blijven zitten op het gebied van duurzame ontwikkeling. De impact van ziekenhuizen op het milieu wordt nog vaak onderschat. In Europa wordt hun economisch gewicht geschat op 10% van het BBP. Bovendien zijn ze verantwoordelijk voor 5,5% van de broeikasgasemissies op Europees niveau. De sector heeft andere prioriteiten – uitermate valabel – maar duurzame ontwikkeling verdient een reflectie. Zes Brusselse ziekenhuizen hebben zich geëngageerd om te investeren in de klimaattransitie en in de circulaire economie via het project Greening the Brussels Healthcare Sector.
Maï Shafei, geïnteresseerd door de link duurzame ontwikkeling en gezondheid, werkt in Brussel voor de organisatie Health Care Without Harm (HCWH) Europe. "Onze strategische lijn voor duurzame ontwikkeling focust op verschillende thema's – Circular Healthcare, Climat-Smart Healthcare en Safer Pharma – altijd in verband met gezondheidszorg. Onze leden zijn ziekenhuizen of organisaties die gezondheidszorg aanbieden in de verschillende landen."
In het kader van circulaire gezondheidszorg en plastics zouden we graag een marktanalyse uitvoeren op zoek naar producten die bepaalde wegwerpproducten of bepaalde plastics met hoge concentratie hormoonontregelaars vervangen.
Een eerste project
Projectaanvragen, op lokaal, regionaal of Europees niveau, kunnen afkomstig zijn van andere partners, andere NGO's, universiteiten of ziekenhuizen. In België werd in maart 2022 een eerste project gelanceerd met 6 Brusselse ziekenhuizen: het CHU Brugmann, het CHU Saint-Pierre, de Cliniques de l'Europe, de Cliniques universitaires Saint-Luc, het Hôpital universitaire de Bruxelles en het CHIREC. Het project Greening the Brussels Healthcare Sector liep van 1 maart 2022 tot 28 februari 2023, einde van de eerste fase.
Om een project te financieren zoekt HCWH Europe subsidies of donaties. In dit geval heeft de COCOM het project gedurende 1 jaar gefinancierd en werd een aanvraag ingediend voor verlenging van het project om in een tweede fase over te gaan.
"Voor dit project hebben we rond 2 pijlers gewerkt: (1) opleiding, bewustmaking, educatie, en (2) piloot project/actie. Ik heb in de loop van het jaar 3 opleidingen gegeven met collega's over circular healthcare, dat wil zeggen 'integratie van het circulaire economiemodel in de gezondheidszorg, met een as eerder gericht op de vermindering van plastic, afval en toxische chemische producten (met name hormoonontregelaars). Er was 1 sessie in aanwezigheid in de Clinique de l'Europe in juni en 2 online sessies (webinar) voor het medisch personeel en de verpleegkundigen over hetzelfde thema aangepast aan het medisch domein."
Getuigenis van een ziekenhuis dat deelneemt aan het project
Dit initiatief heeft het mogelijk gemaakt om Brusselse collega's te ontmoeten die aan dezelfde thema's werken en met dezelfde moeilijkheden worden geconfronteerd. Binnen de groep wisselen we praktische tips uit maar ook de successen van elke instelling zodat ze elders kunnen worden gerepliceerd.
Elk lid neemt deel aan de vergaderingen in een collaboratieve geest, maar dat volstaat niet... We hebben een gebrek aan financiële ondersteuning om op grote schaal tot actie over te gaan op onze sites! Momenteel is er geen subsidie, projectoproepen of investeringshulp gemakkelijk toegankelijk voor onze ziekenhuizen op het gebied van duurzame ontwikkeling. De Brusselse ziekenhuizen zijn echter klaar om vooruit te gaan!
Marie Loriaux
Transversal Projet Manager, Cliniques de l’Europe
Maï Shafei houdt zich voornamelijk bezig met de praktische organisatie van de opleidingen. Voor de technische aspecten doet HCWH Europe een beroep op externe sprekers. "We hebben een reeks contacten in andere organisaties, in de universitaire, praktische, medische domeinen of nog in andere ziekenhuizen waarmee we al hebben gewerkt en die voorbeelden van realisaties aanbrengen. Bijvoorbeeld, een ziekenhuis in Angoulême in Frankrijk is komen getuigen van zijn ervaring met herbruikbare luiers. Anderzijds heeft de organisatie een methodologie ontwikkeld, een tool zodat het ziekenhuis zijn koolstofbalans kan evalueren, en een model van koolstofbeheerplan.
Aangezien het intern is ontwikkeld, kan ik het presenteren tijdens een sessie over het klimaat, met eventueel andere sprekers om aanvullende informatie te geven of voorbeelden van wat bij hen werd geïmplementeerd. Om de goede praktijken in ons ledennetwerk te verspreiden, hebben we naast de publieke site No Harm Europe, een site online gezet die alleen toegankelijk is voor leden (GGHH, Global Green and Healthy Hospitals met verschillende bronnen (bijvoorbeeld het model koolstofbeheerplan) en casestudy-fiches op wereldniveau."
Laten we tot actie overgaan
De actie van dit project bestond erin om de 6 deelnemende Brusselse ziekenhuizen op een reflectietraject te brengen met betrekking tot de manier waarop duurzame ontwikkeling in hun instelling kan worden geïmplementeerd. Velen hadden reeds een team van eco-verantwoordelijken geïnstalleerd die goed basiswerk verrichtten. "Ze waren daarom niet op punt nul toen we begonnen, verre van, maar we hebben hen kunnen helpen. Mijn doel in dit project was om hen te vragen een studie uit te voeren, ofwel over hun plasticgebruik, ofwel over hun broeikasgasemissies, ofwel over de afvalinzameling.
Mijn doel in dit project was om hen te vragen een studie uit te voeren, ofwel over hun plasticgebruik, ofwel over hun broeikasgasemissies, ofwel over de afvalinzameling.
De verlenging van het project zal het onder andere mogelijk maken om de koolstofbalans te verdiepen en zal het mogelijk maken om een vervolg van het project te realiseren.
Ik heb hun traject gevolgd om de balans op te maken in functie van de omstandigheden eigen aan elk ziekenhuis en ook in functie van hun capaciteiten. Want de termijn van 1 jaar is zeer kort en ze moeten het realiseren bovenop hun gebruikelijke werklast. In functie van elk ziekenhuis individueel heb ik geprobeerd met onze interne bronnen hen vooruit te laten gaan om een goed beeld te hebben van hun huidige positie."
De maand februari is gereserveerd voor de afsluiting van de gegevensverzameling en de uitwerking van een uniek actieplan voor het project dat kan worden geïntegreerd in de strategie van hun ziekenhuis. Vervolgens is het aan de directies om te zien wat mogelijk is om op het terrein te implementeren, waarbij de organisatie niets oplegt.
Een vervolg voor het project
De verlenging van het project – als de gevraagde subsidies worden toegekend – zal het mogelijk maken om een vervolg van het project te realiseren. "In de eerste fase hebben we zeer snel de voeding verlaten omdat dit domein moeilijk te controleren is. Maar in een tweede fase zouden we graag een criterium creëren dat de ziekenhuizen zouden kunnen gebruiken in hun overheidsopdrachten.
In het kader van circulaire gezondheidszorg en plastics zouden we graag een marktanalyse uitvoeren op zoek naar producten die bepaalde wegwerpproducten of bepaalde plastics met hoge concentratie hormoonontregelaars vervangen. In het klimaatthema is het doel om de koolstofbalans te verdiepen – bepaalde domeinen in de balans zijn ingewikkeld om te vatten – en de mogelijkheid te onderzoeken van creatie van een solider koolstofbeheerplan."
De voordelen voor het ziekenhuis
De deelnemers aan de projecten van HCWH Europe mobiliseren zich zowel voor het milieu op zich als voor de repercussies die het kan hebben op onze gezondheid en de effecten die eruit voortvloeien en nadien onze gezondheidszorg beïnvloeden. Denken we aan de droogte, de overstromingen en het effect van de temperatuurstijging op de gezondheid van kwetsbare personen.
"Het project Greening the Brussels Healthcare Sector heeft het mogelijk gemaakt om banden te creëren tussen ziekenhuizen die soms goed met elkaar communiceren, maar vaak te weinig. Ik geloof dat het creëren van banden tussen mensen die dezelfde ideeën delen en vooruit willen gaan op duurzame ontwikkeling in het ziekenhuismilieu enorm veel impact heeft en hen zal brengen tot het realiseren van kleine projecten in hun respectievelijke ziekenhuizen. En kleine successen kunnen veel impact hebben op toekomstige projecten."
