Yves Maule
Hoofdverpleegkundige CHU BRUGMANN
Taskforce Verpleegkunde: naar een evolutie van de vorming en de rol van verpleegkundigen?
Op verzoek van het interkabinet van Volksgezondheid werden tussen september 2021 en januari 2022 twee werkgroepen (WG) opgericht om een visienota voor te stellen over de toekomst van het verpleegkundig beroep.
Het wetgevend kader dat voortvloeit uit de 6e staatshervorming maakt de evoluties van het beroep immers gecompliceerd omdat, om tot een coherente visie te komen, het regionale, het federale en de gemeenschappen op één lijn moeten zitten.
Deze moeilijkheid om op één lijn te komen ligt aan de basis van de gebruikte methodologie die een brede vertegenwoordiging garandeert van alle actoren die betrokken zijn bij een eventuele hervorming, want in de twee WG waren vertegenwoordigers aanwezig van de beroepsverenigingen, de vakbonden, de grote ziekenhuisconsortia, het secundair en hoger onderwijs. Een vrij breed panel dat belast was met het overeenkomen van deze toekomstvisie.
Eén groep (WG1) moest zich buigen over de toekomst van de Verantwoordelijke Algemene Zorgverlening en de andere groep (WG2) voorstellen doen met betrekking tot de Gespecialiseerde Verpleegkundige (GV) en de Verpleegkundige met Geavanceerde Praktijk (VGP).
Op het moment dat ik deze regels schrijf, heeft alleen de WG2 die de GV en de VGP behandelt, een consensusnota kunnen afleveren over een deel van de overwogen elementen. Er blijven vragen bestaan die niet konden worden behandeld, ofwel bij gebrek aan consensus, ofwel bij gebrek aan tijd.
Dit artikel onthult bepaalde discussies en verkregen consensus zonder te weten of deze voorstellen daadwerkelijk zullen worden geïmplementeerd. Het eindrapport beschrijft een reeks aanbevelingen gericht aan de politiek op hun verzoek om deze reflectie voort te zetten en wetgevende wijzigingen te produceren.
Het onderwijsmodel moest het mogelijk maken om van zorgdomein te veranderen zonder opnieuw een lange en moeilijke opleiding te starten
De doelstellingen
De verwachtingen van het gevraagde werk waren:
De definitie van functieprofielen en competenties van:
- de gespecialiseerde verpleegkundige,
- de verpleegkundige met geavanceerde praktijk,
- de klinisch verpleegkundig onderzoeker.
De uitwerking van overgangsmaatregelen voor de huidige professionals.
De definitie van brugopleidingen tussen de functies.
De identificatie van aantrekkelijkheidsmaatregelen
Een voorstel van inhoud voor de verwachte wetgevende wijzigingen
Dit vertaalt zich concreet in de volgende taken:
De domeinen van generieke specialisaties definiëren
Het functie- en competentieprofiel van de gespecialiseerde verpleegkundige uitwerken
De organisatie van de opleiding van gespecialiseerde verpleegkundigen definiëren.
Overgangsmaatregelen uitwerken voor de huidige gespecialiseerde verpleegkundigen
De competentieprofielen van de verpleegkundige met geavanceerde praktijk en de klinisch verpleegkundig onderzoeker valideren
Van meet af aan konden tijdens de debatten opvallende verschillen aan het licht worden gebracht tussen de werkwijzen, processen en onderwijs die van kracht zijn in de twee grote gemeenschappen van het land.
Concreet zijn de uitdagingen van het noorden van het land niet die van het zuiden en omgekeerd. Dit wordt enerzijds verklaard door sociaal-culturele, demografische en territoriale verschillen, en anderzijds, aangezien de gewesten en gemeenschappen bij de 6e staatshervorming een uitgebreid pakket bevoegdheden op het gebied van onderwijs en volksgezondheid hebben geërfd, is het logisch dat er een aanpassingswerk aan de lokale specificiteiten werd gerealiseerd, wat leidde tot divergenties tussen de gemeenschappen in termen van werkwijze/organisatie op het terrein.
North South Belgium Hospitals | Photos Assar.com
Er konden opvallende verschillen aan het licht worden gebracht tussen de werkwijzen, processen en onderwijs die van kracht zijn in de twee grote gemeenschappen van het land
De Gespecialiseerde Verpleegkundige, een belangrijke schakel in de zorgketen
Uitgaande van het concept van de Verantwoordelijke Algemene Zorgverlening (VAZ), kwam de WG overeen dat specifieke zorgcontexten, om de kwaliteit van de zorg te garanderen, een verdiepende opleiding van niveau 6 vereisen die de facto de noodzaak van specialisaties in verschillende zorgdomeinen valideert.
Het afschaffen van het verschil tussen de huidige Bijzondere Beroepsbekwaamheden (BBB) en Bijzondere Beroepstitels (BBT) was ook een leitmotiv voor de WG om de titel van GV transversaal te maken tussen de zorgdomeinen en de GV's in staat te stellen zich beter aan te passen aan de behoeften van de patiënten en de teams. Anderzijds moest het onderwijsmodel ook de verpleegkundigen in staat stellen om van zorgdomein te veranderen zonder opnieuw een lange en moeilijke opleiding te starten, waardoor de aantrekkelijkheid van het beroep zou toenemen, omdat het een traject van klinische progressie ondersteunt.
Een functieprofiel gericht op de globale opvang van de patiënt en de bevordering van de expertise van het interprofessioneel team binnen de specialisatie werd voorgesteld.
Wat de opleiding betreft, is het voorstel dat de fusie tussen BBT en BBB aanleiding geeft tot een modulair opleidingssysteem dat beter aangepast is aan de veldrealiteit. Een GV zal minimaal 20 ECTS aan onderwijs moeten volgen in verband met zijn specialisatie, onderwijs samengesteld en georganiseerd in het kader van een samenwerkingsakkoord tussen de beroepsorganisaties en de instellingen voor hoger onderwijs. De aanvullende opleiding leidt tot een diploma of een certificaat dat voldoet aan de voorwaarden vastgesteld door de Gemeenschappen. Uiteraard zullen overgangsmaatregelen moeten worden overwogen, maar een hervorming van de aktenlijst en het activiteitengebied van de GV wordt ook gesuggereerd.
De Verpleegkundige met Geavanceerde Praktijk, het profiel ontwikkelen ten voordele van de patiënt
De VGP is gewend aan complexe verpleegkundige zorg en verricht medische handelingen om de gezondheid van de persoon die zorg nodig heeft te behouden, te verbeteren en te herstellen.
Op 22 april 2019 werd de titel van verpleegkundige met geavanceerde praktijk toegevoegd aan de WUBG (Gecoördineerde wet van 10 mei 2015 betreffende de Uitoefening van de Beroepen in de Gezondheidszorg). De VGP moet houder zijn van ten minste een master in de verpleegkunde, hij is gewend aan complexe verpleegkundige zorg en verricht medische handelingen om de gezondheid van de persoon die zorg nodig heeft te behouden, te verbeteren en te herstellen.
De VGP werkt binnen een specialisatiedomein of een doelgroep van patiënten en in nauwe samenwerking met de arts (waaronder de huisarts) en andere gezondheidsprofessionals. Naast deze wettelijke beschrijving kon de WG zich documenteren over de bestaande functies in verschillende professionele omgevingen die, zonder strikt genomen Geavanceerde Verpleegkundige Praktijk te zijn zoals beschreven door de Internationale Raad van Verpleegkundigen, reeds een aanzet is tot de functiedifferentiatie die nodig is om het concept van de VGP te laten ontstaan.
Het standpunt van het onderwijs werd ook geëvalueerd en deze analyse van de huidige situatie maakte het enerzijds mogelijk om opnieuw noord-zuidverschillen te benadrukken, maar ook om de bestaande kloof met betrekking tot de implementatie van deze functie te overwegen.
De consensuele definitie van de VGP gekozen door de WG is: "De VGP is een verpleegkundige die een universitaire opleiding heeft genoten en een diepgaande expertise bezit in een specifiek zorgdomein of een doelgroep van patiënten. Naast het verlenen van klinische zorg op expertiseniveau, is de VGP verantwoordelijk voor de ontwikkeling en implementatie van op bewijs gebaseerde zorg binnen het team/de organisatie/de specialiteit".
De activiteit op het terrein van de VGP is complex te beschrijven want, afhankelijk van de behoeften van de persoon die zorg nodig heeft, de werkcontext en de competenties van de VGP, kan de functie in de uitoefening van de verschillende rollen variëren.
De opleiding van VGP's
De WG kwam overeen dat de opleiding van VGP's, net als zijn internationale tegenhangers, zich op masterniveau moest bevinden, opleiding van niveau 7.
Het volgende stramien vindt consensus en zou kunnen worden gebruikt:
Toelating vanaf het bachelor van verpleegkundige in de algemene zorg.
Academisch masterprogramma dat voorbereidt op de functie van VGP.
In Vlaanderen gaat het om het masterprogramma in de verpleeg- en vroedkunde met een VGP-traject.
In de Franstalige gemeenschap gaat het om een master in de verpleegkunde
Aanvullende opleiding in een zorgcontext/specialisatie in de verpleegkunst.
Het voorstel van de WG is om op individueel niveau te handelen door een universitair traject te overwegen maar rekening te houden met een Erkenning van Verworven Ervaring
De WG kwam overeen dat de opleiding van VGP's zich op masterniveau moest bevinden, opleiding van niveau 7
Bijzondere aandacht werd besteed aan de overgangsmaatregelen voor personen die momenteel een activiteit hebben die vergelijkbaar is met die van een VGP. Het voorstel van de WG is om op individueel niveau te handelen door een universitair traject te overwegen maar rekening te houden met een Erkenning van Verworven Ervaring, een proces dat reeds bestaat.
Zowel de GV als de VGP zouden baat hebben bij erkenningscommissies die belast zijn met het verifiëren van de toegangsvoorwaarden tot het beroep en ook met het garanderen van de naleving van een kader voor voortgezette opleiding voor deze twee professionals.
De WG heeft zich ook gebogen over concrete maatregelen voor de aantrekkelijkheid van het beroep die op zichzelf een artikel waard zouden zijn.
What's next?
Het rapport en zijn aanbevelingen werden overgemaakt aan de verschillende ministers van Volksgezondheid en Onderwijs die zich zouden moeten akkoord verklaren om wetgevende wijzigingen te produceren op basis van de elementen aangebracht door de Taskforce. Er werd geen deadline vastgelegd, maar de uitdagingen rond het verpleegkundig beroep zijn zodanig dat het onwaarschijnlijk is dat deze aanbevelingen niet zullen leiden tot concrete acties.
1 1 Internationale Raad van Verpleegkundigen. 2020. "RICHTLIJNEN VOOR GEAVANCEERDE VERPLEEGKUNDIGE PRAKTIJK 2020". ICN-serie over regelgeving. Genève: ICN.
