Een duwtje in de rug voor start-ups gezondheid

Socio-economische waarde creëren in het zorglandschap

Op 19 september 2024 organiseren Medvia, BioWin en lifetech.brussels, de drie Belgische regionale clusters van organisaties en bedrijven uit de zorgsector, gezamenlijk een event dat innovatie in de gezondheidszorg een boost moet geven. Het event kreeg de naam Health on Stage.be. Maar wie zijn die clusters, hoe gaan ze in de praktijk te werk en waarom een gezamenlijke organisatie?

Innovatie vormt de kern van de ziekenhuisrevolutie en brengt de gezondheidszorgsector in een nieuw tijdperk. Onze instellingen moeten het hoofd bieden aan aanzienlijke uitdagingen en tegelijkertijd profiteren van grote technologische kansen.

Een cluster in deze context is een organisatie die een netwerk van bedrijven in een bepaald domein faciliteert om samen te werken en zo kennis te delen en de competitiviteit te verhogen. Zoals het in ons land betaamt, zijn die opgedeeld volgens de gewesten: Medvia in het Vlaamse Gewest, BioWin in het Waalse Gewest en lifetech.brussels in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Naargelang de locatie van de zetel van activiteit, kan een bedrijf, een organisatie of een zorginstelling aansluiten bij de cluster (of competitiviteitspool) van zijn gewest om van diens dienstenpakket te genieten. Eén van de redenen voor de organisatie van Health on Stage. be is dan ook betrokkenen over de gewesten heen samen te brengen. Eerst kennismaken met de drie hoofdspelers.

Wat is het doel?

Medvia is de Vlaamse speerpuntcluster rond zorginnovatie. Roel Smolders: "Medvia ondersteunt bedrijven uit de healthtech-sector bij het ontwikkelen, naar de markt brengen en duurzaam implementeren van nieuwe innovatieve producten of diensten." Het werkgebied is heel breed - van digitale toepassing over medical device tot biotechnologie - en brengt alle types van bedrijven samen - van heel jonge start-ups tot multinationals. De ondersteuning kan gaan over wetgeving, toegang tot financiering, maar heel wat inspanning gaat naar matchmaking. "Daarbij is het belangrijkste doel het samenbrengen van alle verschillende actoren in het ecosysteem om van elkaar te leren en te weten waar elkaars uitdagingen en opportuniteiten liggen.

"Daarbij is het belangrijkste doel het samenbrengen van alle verschillende actoren in het ecosysteem om van elkaar te leren en te weten waar elkaars uitdagingen en opportuniteiten liggen. Daarnaast hoort ook ondersteuning bij internationalisering tot ons takenpakket en twee keer per jaar organiseren we een oproep tot projecten waar consortia van Vlaamse actoren in de zorgsector projecten kunnen indienen om samen nieuwe, innovatieve concepten uit te werken." BioWin is de Waalse competitiviteitspool in het domein van life science gezondheid, opgericht in 2006. Marianne Ghyoot: "De bedoeling is kennis, socio-economische waarde en tewerkstelling te creëren via researchprojecten en innovatieve samenwerkingsprojecten ten voordele van patiënten en maatschappij. Ons dienstenpalet werd met de jaren uitgebreid en includeert vandaag ondersteuning bij het opzetten van innoverende en samenwerkingsprojecten, hulp bij de groei van ondernemingen, netwerkvorming en zichtbaarheid op internationaal vlak. Een laatste dienst  - opkomend maar onontbeerlijk - betreft alles wat verband houdt met talenten: we analyseren de situatie op vlak van noodzakelijke competenties en vormingen opdat de ondernemingen kunnen blijven functioneren, maar voorzien ook sleutelposities die zullen ontbreken." Lifetech.brussels is de Brusselse openbare cluster gezondheid die deel uitmaakt, net als 5 andere clusters, van hub.brussels, het Brusselse Agentschap voor Bedrijfs- ondersteuning. Sophie Liénart: "De missie van de cluster lifetech is vergelijkbaar met die van BioWin en Medvia, namelijk het versnellen en veiligstellen van innoverende technologische oplossingen met een hoog potentieel zodat ze sneller op de markt geraken en de f inale gebruikers er dus van kunnen genieten, of dat nu patiënten of gezondheidswerkers zijn."

Wie zijn de leden?

Leden kunnen alle spelers zijn die een rol hebben in het ecosysteem van de gezondheidszorg. Roel Smolders: "We hebben een 150-tal leden, voornamelijk bedrijven, maar ook universiteiten, universitaire en andere ziekenhuizen, thuiszorgorganisaties, kennisinstellingen (bijv. IMEC, VITO, VIB), hogescholen … We werken ook nauw samen met heel wat andere organisaties zoals Voka Health Community, In4Care en lokale healthtech clusters zoals HealthHub Aalst, de Digital Health cluster in West-Vlaanderen, Health Campus in Limburg of Watt the Health in Gent. Hoewel we allemaal dezelfde ambitie hebben, ligt de focus vaak anders waardoor we heel complementair zijn. Van die complementariteit willen we optimaal gebruik maken om nauw samen te werken."

BioWin telt 260 leden. Naast kleine, middelgrote, grote ondernemingen in de sectoren biofarma en medische technologieën, zijn ook lid: de vijf universiteiten van de Fédération Wallonie-Bruxelles, de onderzoekslaboratoria van deze universiteiten - met uitzondering van de centra voor fundamentele research -, de geaggregeerde onderzoekscentra (zoals onder andere SIRRIS), de ziekenhuizen (voornamelijk universitaire), investeerders, clusters uit de andere gewesten …

De cluster lifetech.brussels groepeert meer dan 100 effectieve leden, waaronder ongeveer 40 partners en een 70-tal ondernemingen in het domein gezondheid. Sophie Liénart: "Onze leden zijn meestal bedrijven die nood hebben aan onze adviezen, vaak hebben ze nog geen ondernemingsnummer of zijn het heel kleine ondernemingen aan het begin van hun traject; meestal zijn het ondernemingen die financiering zoeken om hun activiteit op te starten. Van de ongeveer 70 effectieve leden horen 24% thuis in het domein medtech (eerder hardware), 17% digitale medtech (eerder software maar die toch moeten voldoen aan de Medical Device Regulation), 34% e-health (digitale gezondheid die niet moeten voldoen aan de MDR-regels), 10% biopharma, en de overige vallen buiten deze categorieën." Tot de partners van lifetech, horen ziekenhuizen, investeerders, federaties zoals Agoria (de federatie van de Belgische industriële technologie), en beMedTech (de Belgische federatie van de medische technologieën), onderzoeksgroepen, patiëntenverenigingen, Innoviris (dat research en innovatie financiert in Brussel) … "Kortom, een hele reeks actoren die het ecosysteem verrijken en die het mogelijk maken om robuuste bedrijfsprojecten te ontwikkelen."

De procedure voor projecten in Vlaanderen

Een van de manieren om tot concrete oplossingen voor een zorgnood te komen, is het werken met projecten. De thema's zijn heel breed en worden gedefinieerd door consortia. Bij Medvia moet een consortium altijd minstens door drie actoren (bedrijven, zorgorganisaties …) gedragen worden. "Onze focus ligt op de vier D's: Drugs, Diagnostics, Devices en Digital. Twee van deze vier aspecten moeten in het projectvoorstel worden behandeld, al worden die redelijk ruim geïnterpreteerd. We willen nauw gefocuste thema's vermijden omdat we ervan uitgaan dat de meeste vooruitgang kan geboekt worden waar een integratie van verschillende visies, onderzoekdomeinen samenkomen." De consortia worden door Medvia van heel dichtbij begeleid. Vaak kruipt er veel tijd in het precies definiëren van de vraagstelling omdat enerzijds het consortium ervan afhangt - je moet ervoor zorgen dat je de juiste mensen met de juiste competenties rond de tafel krijgt - en anderzijds moet je er ook voor zorgen dat iedereen dezelfde visie heeft over de uitdaging waarrond zal worden gewerkt. Door mensen samen te brengen en in een aantal stappen de vraagstelling gedetailleerd te formuleren, ga je er ook voor zorgen dat het consortium goed in elkaar zit. Je kan dan eventueel vaststellen dat er nog een bijkomende partner nodig is omdat je nog competenties mist. Eens het consortium de vraagstelling heeft voltooid, wordt een abstract ingediend dat voor een internationale jury gepitcht wordt. Elk projectvoorstel wordt ook nog voorgelegd aan "de Zorgadviesraad, dat is een adviesraad opgesteld door partijen specifiek uit zorgorganisaties. Omdat het zwaartepunt van dit soort projectvoorstellen toch nog steeds bij de bedrijven ligt, zetten we deze extra lakmoesproef op: voldoet de technologie die je gaat opzetten aan de verwachtingen en de eisen van de zorgorganisatie? Als daar groen licht wordt gegeven, wordt gestart met het schrijven van het volledige projectvoorstel".

De projectoproepen kunnen door alle stakeholders worden beantwoord. Meestal zijn het leden van Medvia die intekenen op de projecten, of bedrijven die lid worden. Ook niet-leden kunnen erop inschrijven, mits betaling van een fee voor de ondersteuning die ze van Medvia krijgen.

Een cluster is een organisatie die de samenwerking faciliteert in een specifiek domein van een netwerk van ondernemingen

Oproep tot projecten in Wallonië

BioWin lanceert eveneens projectoproepen met thema's die kaderen in twee grote strategische domeinen: biofarma waartoe biotech, bioproductie, vaccins, celen gentherapieën horen en healthtech waarin medical devices, diagnostics in vitro, e-gezondheid vervat zitten. In vergelijking met biofarma is healthtech een opkomende sector. Dan is er nog een thema dat thuishoort in beide domeinen: nucleaire geneeskunde. "In België is dit een expertisedomein, zowel in Brussel, Wallonië als Vlaanderen. In onze portefeuille zitten verschillende researchprojecten in de nucleaire geneeskunde, bijv. rond protontherapie en uitrustingen voor radiofarmacie. Deze projecten worden gedragen door hoofdactoren, zoals het bedrijf IBA of nog het bedrijf TRACIS, dat vandaag 350 werknemers telt (ze zijn begonnen met 10 in 2009!). Verschillende samenwerkingen met onder andere de KU Leuven voor projecten met protontherapie zijn lopende. In de samenwerking tussen clusters willen we vooral de medtech-sector ondersteunen en de samenwerking tussen industriëlen, academici en ziekenhuizen versterken."

BioWin zet drie projectoproepen per jaar uit. Een samenwerkingsproject moet minstens bestaan uit vier partners: twee bedrijven en twee universitaire researchlabo's of onderzoekscentra. Twee partners waaronder de onderneming die het project draagt, moeten Waals zijn, maar de twee andere partners mogen buiten Wallonië liggen en moeten dan voor eigen financiering zorgen. "We hebben al enkele projecten gehad in samenwerking met een Brusselse partner (bijv. het EORTC) die werden opgezet in samenwerking met Innoviris."

Net als Medvia, begeleidt BioWin ondernemingen, bij het uitwerken van projecten volgens een grondig proces, door de partner die het project draagt te helpen om andere partners te vinden om zijn consortium te vervolledigen. Kennis van het Waalse netwerk en het netwerk buiten Wallonië is een troef. "We begeleiden vooral bij het structureren van het project, opdat de verschillende gevraagde criteria in het dossier voor de kandidatuurstelling correct zouden worden beantwoord." De medische nood waarvoor het project een oplossing moet vinden, de te leveren producten die uit het project vloeien, de marktkennis, de competitie evenals de valorisatie moeten duidelijk geformuleerd worden om elke kans te benutten opdat het project gefinancierd geraakt.

Hoe gebeurt de financiering?

Het schrijven van een project kan zorgen voor een althans gedeeltelijke financiering van idee naar resultaat en om dan die resultaten duurzaam te implementeren in het zorgecosysteem.

In Vlaanderen heeft Medvia jaarlijks 9 miljoen euro geoormerkte financiering ter beschikking van VLAIO (Agentschap Innoveren en Ondernemen in Vlaanderen). Daarmee kunnen 8 à 9 projecten worden goedgekeurd. "Als er projecten zijn die om één of andere administratieve of procedurele reden niet kunnen worden goedgekeurd, gaan we dikwijls met die consortia aan de slag om andere financieringskanalen aan te spreken: interregionaal, via de Europese commissie, federale financiering … We proberen eventueel consortia te begeleiden naar andere bronnen van financiering die misschien nauwer aansluiten bij hun specifieke topic", aldus nog Roel Smolders. Bij BioWin worden de proje

Bij BioWin worden de projecten gefinancierd door SPW (Service Public de Wallonie), het equivalent van Innoviris in het Brusselse gewest en VLAIO in het Vlaamse gewest. Het belangrijkste doeleinde is de socio-economische impact voor de industriële partner: eens het project gecommercialiseerd werd, hoeveel jobs werden gecreëerd, in welke mate werd het socio-economische weefsel in Wallonië versterkt, wat zijn de verwachte netwerkeffecten? Met de impact op vlak van gezondheid wordt eveneens rekening gehouden. Oorspronkelijk waren de competitiviteitspolen in Wallonië opgezet met als doel de economische herstructurering in de regio te stimuleren. De pool BioWin telt vandaag 71 projecten waarvan 22 lopende zijn.

Lifetech.brussels beschikt niet over een enveloppe om projectoproepen te lanceren. Sophie Liénart: "We werken daarentegen wel nauw samen met Innoviris dat elk jaar een projectoproep lanceert met name Research Platforms. Ook hier zijn drie partners vereist: een onderneming (de mentor) en minstens twee verschillende researchinstellingen. De twee researchinstellingen kunnen tot 100% financiering krijgen, de mentor slechts tot 80%. Het thema verandert elk jaar en meestal wordt 4 à 5 miljoen euro toegekend aan 7 à 8 projecten. Een project duurt ook meerdere jaren en onze rol bestaat erin om de projecten na te lezen, hen uit te dagen vooraleer ze de dossiers neerleggen, en contacten te vergemakkelijken met verschillende partners die zouden willen bijdragen tot zulk project."

De diensten voorgesteld door lifetech.brussels

De diensten voorgesteld door lifetech draaien rond vijf pijlers:

1) Individuele en collectieve begeleiding

Individueel gaat het om het nalezen van de dossiers met de kandidaturen (neergelegd bij Innoviris of in Europa) voor het verkrijgen van financiering, het stellen van de goede vragen om een sterk businessplan te ontwikkelen, het helpen bij de voorbereiding van fondsenwerving, het oefenen van de pitch … Over collectieve begeleiding, "sinds 2026 werken we met een start-up versneller, de MedTechAccelerator. Het doel van dit programma is ondernemers helpen die medical devices ontwikkelen (digitale of niet-digitale) en die een correct antwoord op hun vragen op het juiste moment wensen te ontvangen. We organiseren workshops, groepsateliers, gegeven door experten over thema's rond specifieke medische technologie of rond business, in kleine groepen deelnemers. We moedigen hen ook aan het ecosysteem te ontmoeten om hun oplossing te valideren. Jaarlijks worden zo 8 à 10 projecten omkaderd", legt Sophie Liénart uit.

2) Kennisoverdracht

Informatie doorgeven aan de gemeenschap via thematische workshops (terugbetaling, verkoopstrategie in het ziekenhuis, go to market …).

3) Netwerkvorming

Organiseren van allerhande events, van netwerking, zodat de schotten tussen de silo's die nog aanwezig zijn bij verschillende actoren, weggehaald worden.

4) Zichtbaarheid

"Op onze sociale media, in onze nieuwsbrieven, op onze website proberen we zoveel mogelijk het succes van onze ondernemingen naar voor te schuiven en te vieren (fondsenwerving, partnerschap, product op de markt, belangrijke klant binnengehaald …). Als ondernemingen specifieke vragen hebben, bijv. de zoektocht naar een medestichter of een verkoper, verspreiden we de informatie in de hele gemeenschap om een positief antwoord te bewerkstelligen", aldus nog Sophie Liénart.

5) Internationalisering

"We organiseren missies in het buitenland, en proberen daarbij te zorgen dat ze aan de noden beantwoorden van de ondernemingen, de ziekenhuizen en de partners die ons vergezellen (vaak ziekenhuizen). Hierin zijn vervat: een hele reeks specifieke bezoeken, of bij andere ziekenhuizen ter plekke, of met het ecosysteem van lokale ondernemers in de gezondheidszorg. Dit zijn inspiratiereizen voor de deelnemers, die transport, hotel, enz. zelf betalen. De bezoeken georganiseerd door lifetech zijn gratis. Sommigen vinden zo potentiële klanten ter plekke, of creëren nieuwe partnerschappen. Anderzijds, nemen we ook deel aan salons, georganiseerd door derden, maar door er een Brusselse delegatie naartoe te begeleiden. We belichten conferenties en organiseren VIP-ontmoetingen met de focus op wat het meeste impact kan hebben voor onze leden."

Een van de manieren om tot concrete oplossingen voor een zorgnood te komen, is het werken met projecten

De noodzaak aan intergewestelijke samenwerking

Health on Stage.be, het gemeenschappelijke event georganiseerd door de drie Belgische gewestelijke gezondheidsclusters in Brussel op 19 september, is het enige op nationaal niveau en uniek in haar soort.

Een eerste doel is de financiering van grootschalige innovatieprojecten mogelijk maken en de sector, die vooral door kleine en middelgrote ondernemingen wordt gedragen, ondersteunen. "Er bestaan tools voor de financiering, eigen aan elk gewest, maar het is veel moeilijker om innovatieprojecten die een gewest overschrijden, te realiseren. Op federaal niveau zijn de subsidies en de kalenders voor het indienen van projectoproepen sterk gesegmenteerd, terwijl bedrijven op het terrein niet door gewestgrenzen worden geblokkeerd", legt Marianne Ghyoot uit.

Health on Stage.be heeft de ambitie om alle ziekenhuizen van het land samen te brengen en warm te maken, wat een groot aantal ondernemingen zou moeten aantrekken. De organisatie gebeurt in verschillende stappen, zoals Sophie Liénart uitlegt: "De eerste was een lijst met noden te identificeren die zorginstellingen kunnen tegenkomen. Deze lijst werd voorgelegd aan INNOVATIEVE SAMENWERKING Een van de manieren om tot concrete oplossingen voor een zorgnood te komen, is het werken met projecten 20 HOSPITALS.be - 2/2024 een consortium actoren uit de Belgische gezondheidssector, met name Coalition Next Belgium. Ze hebben ons geholpen om de noden op de lijst te valideren. De lijst werd daarna verfijnd: van een 30-tal zijn we naar 12-13 noden gegaan. In de tweede stap werd de verfijnde lijst gestuurd naar alle ziekenhuizen van het land om hun positionering ten opzichte van de geïdentificeerde noden te kennen met volgende antwoorden: (1) ik wens een pitch te houden over het onderwerp, (2) mijn visie te delen over de voorgestelde problemen of één van de noden, (3) ik heb al een project over dat thema achter de rug en ik wil er wel over komen praten, of (4) ik heb al een project lopende en heb niet echt interesse."

Begin juli werden uit de verzamelde antwoorden de noden geïdentificeerd die tijdens het event zullen worden besproken in break out rooms, met het label van de enkele gekozen prioritaire noden. De sprekers zullen vertegenwoordigers zijn van de ziekenhuizen die het probleem zijn tegengekomen en/of een oplossing hebben gevonden. "Het publiek zal bestaan uit andere ziekenhuizen, met interesse voor dat thema, of nieuwsgiering om te horen wat over het onderwerp zal worden gezegd, maar eveneens ondernemingen, farmagroepen, reseachlabo's … In parallel loopt over de hele dag een matchmaking-event waardoor de deelnemers anderen kunnen leren kennen, of een ziekenhuis, of een oplossing … zodat uitwisselingen mogelijk worden, discussies, synergieën, en misschien wel toekomstige samenwerkingen."

Vertrekken van noden en niet van oplossingen

Roel Smolders van Medvia is de auteur van een rapport over innovatie in het ziekenhuis en de paradigmashift die zich daarin aan het voltrekken is*. In plaats van oplossingen ontwikkeld door researchcentra naar de markt en de gebruikers te brengen, komen in de ziekenhuizen steeds meer specifieke noden en problemen voor die een oplossing vereisen (zie figuur hieronder). Vandaar ook de opzet van Health on Stage.be.

"De grootste uitdaging in de gezondheidszorg", volgens de auteur, "ligt niet in het creëren van nieuwe technologieën maar in het creëren van een duurzame systeem- en procesinnovatie. We moeten evolueren naar nieuwe werkwijzen door gebruik te maken van innovatie (zie figuur hieronder). Innovatie moet de weg vinden naar een plaats in de normale manier van werken binnen gezondheidszorgorganisaties. Om tot duurzame oplossingen te komen, moet je echter niet alleen de technologie uitvinden, maar ook het systeem, het businessmodel, veranderen. Dat is één van de grootste uitdagingen."

Door te vertrekken van de inclusie van artsen, verpleegkundigen, ziekenhuizen om samen na te denken over hoe ze innovatieve technologieën kunnen includeren in hun werkwijze én in de manier waarop de gezondheidszorg wordt gefinancierd - en dat liefst zo vroeg mogelijk -, zal een eerste stap gezet zijn in het implementeren van innovatie in de gezondheidszorg. "De innovatiecultuur moet worden gewijzigd. Veel bedrijven zien de hindernis niet die overwonnen moet worden om tot een duurzaam businessmodel te komen."

En denk eraan: de beste innovaties zijn oplossingen die zo eenvoudig zijn dat iedereen zegt waarom heb ik daar niet eerder zelf aan gedacht. In de ziekenhuizen worden steeds meer innovatiemedewerkers benoemd om de paradigmashift gestalte te geven. Co-creatie tussen een zorgorganisatie en een bedrijf is de eerste stap in een partnerschap dat kan helpen om ideeën te verwezenlijken die perfect aansluiten op de noden.

** https://medvia.be/paradigm-shifts-in-health-innovation-read-medvias-white-paper/

Het inschrijvingsformulier voor deelname aan Health on Stage.be is vanaf nu online beschikbaar: health-on-stagebe.b2match.io/home.