Samy Aouachria
Adjunct Medische Directie – Groep Gezondheid CHC, Luik
amir-samy.aouchria@chc.be
Hoe ziekenhuisbestuurders analytische cartografie kunnen inzetten om de efficiëntie van de zorgdiensten en de patiëntentevredenheid te verbeteren
Analytische cartografie, die steeds vaker wordt toegepast in uiteenlopende sectoren[1], heeft zich ontpopt tot een strategisch instrument voor het optimaliseren van het beheer van ziekenhuisnetwerken in België en voor het ondersteunen van duurzame ontwikkeling. Door de geografische eigenheid van België, met zijn taalgrenzen, wint deze technologie nog aan relevantie. Dit artikel licht toe hoe ziekenhuisbestuurders analytische cartografie kunnen gebruiken om de efficiëntie van de zorgdiensten te verbeteren en de tevredenheid van patiënten te verhogen.
Cartografie van invloedssferen en verzorgingsgebieden van ziekenhuizen
Het verzorgingsgebied van een ziekenhuis omvat de geografische zone waaruit het merendeel van de patiënten afkomstig is.
Het in kaart brengen van deze gebieden is cruciaal voor het beheer van middelen en het inschatten van de zorgbehoeften van de bevolking. De modellering van invloedssferen en verzorgingsgebieden via het Huff-model[2] maakt het mogelijk om het aantrekkingspotentieel en de waarschijnlijkheid te berekenen dat patiënten uit een bepaalde zone voor een specifiek ziekenhuis kiezen. Deze waarschijnlijkheid houdt rekening met verschillende factoren — inclusief het Belgische wegennet.
Figuur 1
Deze modellering helpt taal- en provinciegrenzen te overstijgen en optimale locaties te bepalen voor nieuwe medische centra, rekening houdend met de dominante pathologieën per regio. Figuur 2 illustreert de 30-minutenbereikbaarheid per weg van vijf grote Waalse ziekenhuizen en hun uitbreiding richting Vlaanderen. Daarnaast kan de bevolkingsdichtheid per km² worden bepaald op basis van Statbel-gegevens3.
Figuur 2
Verder laat analytische cartografie toe om isochronenkaarten rond ziekenhuizen te creëren, waarmee overlappende zones en onderbediende gebieden zichtbaar worden. Door zones van 30 minuten rond ziekenhuizen af te bakenen, kunnen beleidsmakers de zorgaanbieding op het grondgebied visualiseren en onderbouwde beslissingen nemen. Het in kaart brengen van ziekenhuisverblijven maakt het bovendien mogelijk om dominante pathologieën per regio te identificeren en het zorgaanbod hierop af te stemmen. Dat omvat zowel de rekrutering van specialisten als het versterken van de samenwerking met lokale huisartsen om zo beter in te spelen op de noden van de bevolking.
Bijdrage aan duurzame ontwikkeling
Cartografische analyse gericht op mobiliteitsoptimalisatie helpt ziekenhuisnetwerken hun ecologische voetafdruk te verkleinen, terwijl toegankelijkheid en zorgkwaliteit worden verbeterd[4]. Bijvoorbeeld: Groep Gezondheid CHC gebruikt cartografie om de verplaatsingen van werknemers en zelfstandige zorgverleners in kaart te brengen. Figuur 3 toont de medewerkers van de CHC-Clinique MontLégia die binnen een straal van 10 km wonen en zich met de auto verplaatsen. De kaart toont ook beschikbare fietsroutes als duurzame alternatieven. Deze visualisaties zijn essentieel om gerichte acties te bepalen ter bevordering van actieve mobiliteit.
Figuur 3
Analytische cartografie blijkt tevens een sterke hefboom voor ecologische transformatie en innovatie binnen de zorg. Door patiëntstromen en regionale zorgnoden te analyseren, kunnen ziekenhuizen gerichte interventies plannen, zoals het openen van nabijheidscentra in zones met hoge zorgvraag, wat de toegankelijkheid verhoogt en onnodige verplaatsingen vermindert[5] [6]. Zo maakt de oprichting van lokale medische centra in zones met een hoge zorgvraag het mogelijk om de verplaatsingen van patiënten te verminderen en de toegankelijkheid tot gezondheidsdiensten te verbeteren.
Figuur 4
Langetermijnplanning van zorgdiensten
Analytische cartografie kan ook worden ingezet voor strategische zorgplanning op lange termijn, door demografische en epidemiologische trends te modelleren. Door socio-economische en gezondheidsdata te integreren kunnen beleidsmakers toekomstige zorgnoden inschatten en beslissen over nieuwe infrastructuren of uitbreidingen.
Operationele toepassingen
Cartografie speelt eveneens een rol in het dagelijkse operationele beheer. Een voorbeeld is de organisatie van verkorte verblijven op materniteit: de actieradius van elke vroedvrouw wordt visueel weergegeven, waardoor coördinatoren snel kunnen bepalen wie het best kan tussenkomen op basis van nabijheid.
Deze geodecisionele benadering zorgt voor een optimale verdeling van interventies, kortere afstanden en betere postnatale zorgkwaliteit.
Ook de ontwikkeling van ziekenhuiszorg aan huis (HAD) vormt een belangrijk toepassingsgebied. Stakeholders kunnen op kaarten zien hoe verpleegkundigen en andere zorgprofessionals verspreid zijn in verhouding tot de woonplaats van patiënten. Door de toewijzingen te optimaliseren, dalen onnodige verplaatsingen, worden tijd en middelen bespaard en stijgt zowel patiënt- als medewerkerstevredenheid.
Conclusie
De integratie van analytische cartografie in het ziekenhuisbeheer betekent een grote vooruitgang voor zowel zorgoptimalisatie als ecologische duurzaamheid. Deze technologie maakt een nauwkeurige visualisatie van zorgdekking mogelijk, ondersteunt de identificatie van witte zones en helpt bij de planning van nieuwe medische centra.
Door de toegankelijkheid te verbeteren helpt deze technologie bestuurders beter geïnformeerde beslissingen nemen over de spreiding van zorgdiensten en middelen. De geodecisionele aanpak optimaliseert bovendien interventies en verhoogt de zorgkwaliteit.
Analytische cartografie speelt een sleutelrol in de ecologische transitie van de zorgsector. Door patiëntstromen en logistiek te optimaliseren wordt de CO?-uitstoot verminderd en neemt de efficiëntie toe.
Kortom: analytische cartografie is een onmisbaar instrument geworden voor ziekenhuisbestuurders en stakeholders. Het biedt nieuwe perspectieven om de efficiëntie van zorg, de patiëntentevredenheid en de duurzaamheid van het zorgsysteem te versterken.
[1] Hilton B. , Tulu B., Horan T. A. Geographic Information Systems in Health Care Services, January 2005, In book: Geographic Information Systems in Business. Editors: James B. Pick
[2] Huff D. A Probabilistic Analysis of Shopping Center Trade Areas, Land Economics, Vol. 39, No. 1 (Feb., 1963), pp. 81-90
[3] https://statbel.fgov.be/fr/open-data/population-selon-la-grille-km2-grid-2020
[4] The Shift Project (2023). Décarboner la santé pour soigner durablement : édition 2023 du rapport du shift project
[5] https://www.aamc.org/news/hospitals-racesave-patients-and-planet
[6] Dupont V. Les leviers et les freins à une transition vers un hôpital durable selon les composantes environnementale, sociale et économique dans deux hôpitaux belges. Faculté de santé publique, Université catholique de Louvain, 2022. Prom.: Thys, Frédéric; Maule, Yves. http://hdl.handle. net/2078.1/thesis:36042
